Alemlerin Rabbi, Rahman ve Rahim olan Allah (c.c.)'a hamd olsun. Salatü selam alemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) ve tüm inananların üzerine olsun.
Yüce dinimiz İslamiyet'e göre komşunun komşu üzerinde hakları vardır. Buna komşuluk hakkı diyoruz. Dinimiz komşuluk hakkı üzerinde çok durmuştur.
Hadis-i Şerif
مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ
Mâ zâle Cibrîlü yûsînî bi'l-câri ḥattâ ẓanentü ennehû seyüverriŝuh.
"Cibril bana komşu hakkını o kadar çok tavsiye etti ki, neredeyse komşuyu komşuya vâris kılacak zannettim."
Kaynak: Buhârî, "Edeb", 28; Müslim, "Birr", 140
Demek ki, komşu hakkı o kadar büyük ki, Cebrâil (a.s.) defalarca Peygamber Efendimiz'e gelip komşu hakkının öneminden bahsetmiştir.
Hadisteki, "Komşuyu komşuya mirasçı kılacak zannettim" ifadesi komşunun komşusu üzerindeki hakkını açıklamak için getirilmiştir. Çünkü İslam'ın ilk yıllarında kardeşlik ahdi de mirasçı olmayı gerektiriyordu. Sonraları bu kaldırılarak mirasın sebepleri olarak, soy yakınlığı, nikâhtan dolayı yakınlık ve velâ akdi yürürlükte bırakılmıştır.
Hadis, komşu hakkının yüceliğine, onunla yardımlaşma ve güzelce ikramda bulunmanın gerekliliğine, komşuya zarar vermemeye, hastalanınca ziyaret etmeye, sevinçli ve kederli günlerinde yanlarında bulunmaya işaret etmektedir.
"Komşunun komşularıyla geçiminin edep ve erkânı kırktır" demişlerdir.
40 Komşuluk Hakkı
1.Kişinin kendi evine bitişik olanlarla, karşısında bulunup da kapıları görünenlerden kırk eve kadar oturanlar, -zımmî (hristiyan vatandaş) da olsalar- komşularıdır. Bunlara, iyilik etmek ve gerçekten akrabalarmış gibi güzel davranmaktır.
2.Komşunun ev halkına, kötülük etmeyip, onların namusunu korumaktır.
3.Komşuya gelip gidene uzun uzun bakıp, rahatsız etmemektir.
4.Komşusu açken, kendi tok yatmamaktır.
5.Komşuyu el veya diliyle incitmekten sakınmaktır.
6.Komşunun evine, penceresinden, duvarından izinsiz bakmamaktır.
7.Komşularına azdan çoktan -zımmî de olsa- hediye vermektir.
8."Komşu çanağı" göndermektir. Yani kokusu duyulacak bir yemek pişirildiğinde, bitişik komşuya hediye etmektir.
9.Satın aldığı meyveden, rastladığı komşusuna hediye etmektir.
10.Komşuları borç isterse, vermektir.
11.Komşuları muhtaç kaldıysa, ihtiyaçlarını gidermektir.
12.Komşusunu bayramlarda ziyaret etmektir.
13.Komşunun hayvanlarına taş atmamaktır.
14.Komşunun çocuklarını, kendininkilere dövdürüp sövdürmemektir.
15.Komşuların izni olmadan, kendi binasını, onlarınkinden yüksek ve önlerini kapayacak şekilde yaptırmamaktır.
16.Komşularını, kendi taraflarından, duvara ağaç kakmaktan menetmektir.
17.Komşularına, kendi oluklarının akıntısıyla veya yolunun toprak kazıntısı ve kar kürün tüsüyle rahatsız vermemektir.
18.Komşuların sırlarını ve ayıplarını soruşturmamaktır.
19.Komşuların hallerini ve işlerini başkalarına söylememektir.
20.Komşularına yolda rastladıkça ilk önce selâm vermektir.
21.Komşularla konuşurken lâfı uzatmayıp, lüzumu kadar konuşmaktır.
22.Komşularından su, tuz ve ateş gibi zarurî maddeleri esirgemeyip vermektir.
23.Komşuların hediyesini, az da olsa kabul edip, çok bilmektir.
24.Komşuların ayıplarını örtmektir.
25.Komşularına dert ortağı olmaktır.
26.Komşularından izin almadan evini yabancıya satmamaktır.
27.Komşusu bir yerden dönünce ziyaret etmektir.
28.Komşularını kederli günlerinde teselli etmektir.
29.Komşuları tarafından davet olununca, kabul edip gitmektir.
30.Komşusu bir şey isteyince memnuniyetle vermektir.
31.Komşusu bir kusur işleyince, af ederek, sevgi uyandırmaktır.
32.Komşuları hasta olunca ziyaret etmektir.
33.Komşulardan biri vefat edince, cenazesinde hazır bulunmaktır.
34.Komşuların yetimlerini himâye etmektir.
35.Komşularıyla buluşunca, güleç yüzlü olup, tatlı söz söylemektir.
36.Komşuların kendisine nasıl davranmasını istiyorsa, onlara öyle muamele etmektir.
37.Başkalarından gelse tahammül edemeyeceği eziyete, komşusundan gelince tahammül etmektir.
38.Komşulardan kabalık edenlere aldırmamaktır.
39.Komşulardan sert söyleyenlere, mülâyim davranmaktır.
40.Yolda kalmışların hakkı ise, onların muhtaç olduğu kadar, yardımcı olmaya çalışmaktır.
Nisa Suresi 4/36
وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ
Ve'budû'llâhe ve lâ tüşrikû bihî şey'â, ve bi'l-vâlideyni iḥsânen ve bi-ẕi'l-ḳurbâ ve'l-yetâmâ ve'l-mesâkîni ve'l-câri ẕi'l-ḳurbâ ve'l-câri'l-cünüb.
"Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana babaya, yakın akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya iyilik edin."
İslam'da komşuluk hakkı neden bu kadar önemlidir?
Cebrâil (a.s.) defalarca Peygamberimize komşu hakkını tavsiye etmiştir.
- Komşu hakkı o kadar büyüktür ki Cebrâil (a.s.) defalarca tavsiye etmiştir.
- Komşuya iyilik etmek, onunla yardımlaşmak esastır.
- Komşuya zarar vermek, onu incitmek büyük günahtır.
- Komşu hastalanınca ziyaret edilir, sevinç ve kederde yanında olunur.
- Komşuluk hakları 40 madde ile özetlenmiştir.
Komşuluk Hakkı - Özet
Hadis: "Cibril bana komşu hakkını o kadar çok tavsiye etti ki, neredeyse komşuyu komşuya vâris kılacak zannettim."
Ayet: "Yakın komşuya, uzak komşuya iyilik edin." (Nisa 4/36)
40 Hak: Komşuluk hakkı 40 maddede özetlenmiştir
Öz: Komşuya iyilik, yardım, saygı ve hoşgörü esastır
Sonuç: Komşu hakkı İslam'da çok önemli bir yere sahiptir
Kaynakça:
Kur'ân-ı Kerîm (Nisa Suresi 4/36)
Buhârî, "Edeb", 28; Müslim, "Birr", 140
İslam Ahlakı - Komşuluk Bahsi
