Kadının Şahitliği
Alemlerin Rabbi, Rahman ve Rahim olan Allah (c.c.)'a hamd olsun. Salatü selam alemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) ve tüm inananların üzerine olsun.
Şahitlik konusunda iki kadına bir erkeği mi kabul eder İslam...?! Asla!
İslâm hukûkunda erkeklerin vâkıf olamayacağı ve tamamen kadınların ilgi sahası olan doğum, bekâret, emzirme ve aybaşı gibi kadınlara mahsûs hallerde, erkeğin değil, sadece kadının hattâ tek kadının şâhidliği yeterlidir. Bu gibi konulara, kadınların çokça şâhid olmaları ve erkeklerden fazla gözlem ve tecrübelere sahip bulunmaları sebebiyle, tek kadının şâhidliği bile geçerli sayılmıştır.
Hattâ Hz. Peygamber (s.a.v.) Efendimiz'in emzirme konusunda tek kadının şâhidliğini kabul ettiği bilinmektedir. Nitekim: "Erkeklerin muttalı olmadıkları şeylerde kadınların şâhidliği makbûldür." buyurması bunun en güzel delîlidir. Doğum için de tek bir kadının şâhidliği kabûl edilmektedir. Rasûlullâh (s.a.v.) Efendimiz: "Doğum konusunda bir kadının şâhidliği yeterlidir." buyurmaktadırlar.
Hz. Ömer (r.a.), boşanma konusunda yalnız başına kadınların şâhidliğini kabul etmiştir. Hz. Ali (r.a.) da, bir çocuğun öldürülmesine şâhid olan kadınların şâhidliğini muteber saymıştır.
Aslında iki kadının şâhidliğinin bir erkeğin şâhidliğine denk olduğu iddiâsı, gerçeklerle hiçbir ilgisi olmayan asılsız bir iddiâdır. Konu ile ilgili olarak Bakara sûresinin 282. âyet-i kerîmesinde şöyle buyrulur:
Yukarıda görüldüğü gibi bir bütün olarak ele alındığında, âyetin genel olarak şâhidliği düzenleyen umûmî bir hüküm koymadığı, âyet-i kerîmedeki hükmün sadece vadeli borçlanmalarla ilgili olduğu açıkça görülür.
İki kadın şâhid önerilmesinin sebebi, birisi yanılırsa diğerinin ona hatırlatması içindir. Ancak âyette "iki kadın şâhidden biri mutlaka yanılır veya unutur" denmemektedir. "Yanılırsa veya unutursa" denmektedir. O halde iki kadın şâhidden birisi, şâhidlik ettiği borçlanma akdiyle ilgili olarak yanılmaz veya unutmazsa, şâhidliğini tam olarak yaptığı için, erkek şâhid ile kadın şâhidin şâhidlikleri yeterli, aynı zamanda eşit değerde olacaktır. Bu ise kadının şâhidliğinin, erkeğin şâhidliğine denk olabileceğini gösterir.
Neden mi? ... Çünkü o dönemde kadınlar ticaretle direk ilgilenmiyordu... Hatta Hz. Hatice bile kendi işlerini erkeklere, ticaretini erkeklere yaptırıyordu...! O dönemde kendi ilgi alanlarının dışındaki "vadeli borçlar" konusundaki bu istisnai hükmü genelleştirmek sadece önyargı ifadesidir... Ayrıca yukarıda da ifade edildiği gibi kendi ilgi alanlarında olan işler için - mesela doğum, emzirme... - her kişinin tek şahitliği kabul edilmektedir...
Günümüzde ekonomi özel ilgi alanına giren - ekonomi alanında eğitim gören kadınlar mesela - kadınlar için bu ayet tabii kendilerini sınırlandırmaz... Çünkü "unutma ve ilgi alanı olup olmama" temel sebep... Bu sebep ortadan kalkınca hükümde kalkar... veya bu şartlara uyan - ilgilenmeyen, unutan, ilgi duymayan dolayısı ile aklında tutma ihtimali daha az olan - kimsenin şahitliğinde ilgilenen gruba göre iki kişi şartı aranır. Vadeli borçlarda şahitlikte esas olan bunlardır - ilgi, alaka, işin içinde olup olamam ve dolayısı ile ilgi ile paralel unutup unutmama - yoksa cinsiyet: kadın erkek olup olmama değil ...!
- Doğum, bekâret, emzirme gibi kadınlara mahsus konularda tek kadının şahitliği yeterlidir.
- İslam, kadınların uzman olduğu alanlarda onlara güvenir.
- Vadeli borçlarda şahitlikte esas olan ilgi, alaka ve unutup unutmama durumudur, cinsiyet değil.
Kadının Şahitliği - Özet
Kadın: İslam'da şahitlik makamında önemli bir yere sahiptir.
Özel Konular: Doğum, bekâret, emzirme, aybaşı gibi kadınlara mahsus konularda tek kadının şahitliği yeterlidir.
Adalet: İslam, kadınların uzman olduğu alanlarda onların şahitliğini esas alır.
Vadeli Borç: Bakara 282. ayetteki hüküm, kadının ilgi alanı dışındaki konular içindir.
Sonuç: Kadının şahitliği, İslam hukukunda belirli şartlarda geçerli ve değerlidir.
Kaynakça:
Kur'ân-ı Kerîm (Bakara Suresi 2/282)
Ahmed b. Hanbel, Müsned
Ebû Dâvûd, "Tahâret", 93; Tirmizî, "Radâ", 13
İslam Hukuku - Şahitlik Bahsi
