Başörtü
Alemlerin Rabbi, Rahman ve Rahim olan Allah (c.c.)'a hamd olsun. Salatü selam alemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) ve tüm inananların üzerine olsun.
İNSANLIĞIN ORTAK DEĞERİ ÖRTÜNME
Başörtüsü Yasağına Dair Hukuk Raporu
Yazar: Av. Muharrem BALCI
Av. Muharrem Balcı'nın "İnsanlığın Ortak Değeri Örtünme" başlıklı çalışması, başörtüsü meselesini ideolojik ve siyasi tartışmaların ötesine taşıyarak, insanlık tarihi boyunca bir "ortak değer" olarak ele almaktadır. Rapor, 1998 yılında yayımlanmış olup, Türkiye'deki başörtüsü yasağının hukuki boyutunu kapsamlı bir şekilde incelemektedir.[1]
Nur Sûresi'nin 30 ve 31. ayetlerindeki hitap tarzı, insan fıtratına dikkatimizi çekmektedir. İstenenler de 'Bakışlarını yere indirmeleri', 'süslerini (zinetlerini), el yüz hariç göstermemeleri', 'başörtülerini, baş-boyunlarını kapatacak biçimde koymaları' şeklinde yapılan bir sıralama önemlidir. Bakışların etkisizliği veya bakışların tekrarlanmaması, karşı cinsin süslerini göstermemesi ve örtünmesi ile bağlantılı olması gerekir.
Örtünme ile ilgili giysiler için, Ahzab 59'da Cilbab, Nur 31'de Hımar (humur) kavramları kullanılmaktadır. Ayrı kavramlar kullanılması bunların gördüğü fonksiyonlar açısından önemlidir. Bu kavramlardan Hımar'ın asıl fonksiyonu baş ve boynu örtmesidir. Her iki giysiden beklenen özellik ise Nur 31'de geçen kadının zinetlerini göstermemesidir. Dolayısıyla farklı coğrafyada, farklı toplumlarda farklı giysiler giyilebilir. Önemli olan örtünmeden arzu edilen, beklenen güvenlik kuşağını oluşturabilmesidir.
Gerek Ahzab 59, gerekse Nur 30-31 örtünme (cilbab ve hımarın kuşattığı anlamındaki bir örtünme) ile ilgili hitabın müminlere olması, bu anlamdaki örtüyü, müminin kimliğinin bir parçası haline getirir. Bu bağlamda tesettür mümin bir kadının sembolü olur.
Hitabın mümin diye yapılması, tesettürün bir iç değişim, kalbi bir dönüşümden sonra gerçekleştirilebileceği anlamına da gelir. Nitekim tesettüre ilişkin yukarıdaki ayetler, hicretten sonra gelmiştir. Toplumun imani değişimi; toplumun tutum, davranış, hal ve hareketlerine, örtünmesine ve ihtiyaçlarını tatmin şekline yansıyacaktır.
Başörtüsünün Anlam ve Önemi:
- Başörtüsü, mümin kadının Allah'a bağlılığının ve itaatinin ifadesidir.
- Kutsal ve kutsallığa karşı duyulan saygının bir sembolüdür.
- Farklı kültür ve inanç sistemlerinde örtü, Allah'a sığınmanın ve O'ndan af dilemenin işaretidir.
- Tesettür, mümin bir kadının kimlik sembolüdür.
Gene bu bağlamda başörtüsü, mümin kadının Rabbi olan Allah'a bağlılığının ve itaatinin bir ifadesidir. Kutsal ve kutsallığa karşı duyulan saygının bir sembolüdür.
Hıristiyan kadınların kiliseye giderken başlarını örtmeleri, Allah'a karşı duyulan bir saygının ifadesi olsa gerekir. Keza ölümle ilgili olarak ölü sahiplerinin başlarını kapatmaları, yaratıcı olan Allah'ın affediciliğine, merhametine sığınma anlamında bir teslimiyetin göstergesidir. Demek ki çok farklı kültür ve inanç sistemlerinde örtü, Allah'a sığınmanın O'ndan af ve merhamet dilemenin bir işareti olarak kullanılmaktadır.
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta da; müslüman olmanın gerek şartını yerine getirenlerin, başörtüsü veya örtünme konusundaki eksikliklerinin onları İslam dairesi dışına çıkarmadığı gerçeğidir. Bunların İslami terminolojideki karşılığı kafir değil, günahkârdır. Öyleyse yapılması gereken bu kardeşlerimizi dışlamamak, bunları kucaklamaktır. Toplumu kamplaştırmak isteyenlerin arzusunun bunun tersi olduğu unutulmamalıdır. O açıdan böyle bir oyuna gelinmemelidir.
Müminin kimliği durumundaki kılık ve kıyafet, beşeri mantıkla bakılarak değiştirilemez, tanzim edilemez. Örtünmeyi Kur'an ve sünnetin tanımladığı bir çerçevenin dışına çekmeye çalışmak bu ülkeye sadece zaman ve imkan kaybettirir.
Bir toplum, yukarıdan cebri yöntemlerle şekillendirilemez. Toplumu yukarıdan 'cebren ve kanunen' mantığıyla şekillendirmeye çalışan tüm toplumsal mühendislik girişimleri başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Aksini iddia edenler, III. Selim'den bu yana toplumu yukarıdan zorla yapılandırma çalışmalarının sonuçlarını incelesinler. Her işi 'cebren ve kanunen' halka rağmen yapacağını sananların tümü toprak olmuş; ama din ve örtü varlığını her geçen gün güçlendirerek devam ettirmiştir.
O açıdan bugün yasalar çıkararak arzuladıkları toplumsal mühendisliğin gerçekleşebileceğini sananların, tarihe tekrar tekrar bakmalarında fayda vardır.
Bu toplumun bu kadar tahrik ve aşağılanmayı uzun süre kaldırması mümkün değildir. Toplumu; Hz. Yusuf gibi, 'Rabbim, zindan da, ölüm de bunların bizi kendisine çağırdıkları şeylerden daha sevimlidir', deme noktasına getirmeden toplum mühendisliğine soyunanlar akıllarını başlarına toplamalıdırlar.
Raporun Hukuki Değerlendirmesi
Raporun Hukuki Değerlendirmesi
Av. Muharrem Balcı'nın "İnsanlığın Ortak Değeri Örtünme" adlı raporu, yükseköğretim kurumlarında uygulanan başörtüsü yasağını hukuki açıdan kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Rapor, 1998 yılında yayımlanmış olup, dönemin hukuki tartışmalarına ışık tutan önemli bir kaynak niteliğindedir.[2]
Raporda, başörtüsü yasağının yasal bir dayanağının bulunmadığı, idari işlemlerle uygulandığı ve temel hak ve özgürlükleri ihlal ettiği vurgulanmaktadır.[3] Yazar, çalışmasında Anayasa ve uluslararası insan hakları sözleşmeleri bağlamında değerlendirmeler yaparak, yasağın hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını ortaya koymaktadır.
Raporda Ele Alınan Temel Hukuki Konular:
• Yükseköğretim kurumlarındaki başörtüsü yasağının Anayasa'ya aykırılığı
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 9. maddesi (Din ve Vicdan Özgürlüğü) kapsamında değerlendirme
• Eğitim hakkının ihlali ve ayrımcılık yasağı
• Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararlarının eleştirel analizi
• Mağdur öğrencilerin hak arama yolları ve hukuki mücadele süreçleri
Av. Muharrem Balcı, konuyla ilgili olarak "Üniversitelerde Disiplin Cezaları ve Hak Arama Yolları" adlı başka bir eser daha kaleme almıştır. Bu eser, yükseköğretim kurumlarında uygulanan disiplin cezalarına karşı itiraz süreçlerini, idari başvuru yollarını ve yargı yoluna başvuru imkanlarını detaylı bir şekilde anlatmaktadır.[3]
Rapordan Notlar:
"Başörtüsü yasağının hukuki dayanaktan yoksun olması, bu uygulamanın keyfîliğini ve hukuka aykırılığını ortaya koymaktadır. Anayasa'nın 24. maddesinde güvence altına alınan din ve vicdan özgürlüğü, bireylerin inançları doğrultusunda yaşama hakkını da kapsamaktadır."[3]
Rapor, özellikle üniversite öğrencilerinin maruz kaldığı başörtüsü yasaklarının, Anayasa ve uluslararası sözleşmeler bağlamında ne denli sorunlu olduğunu gözler önüne sermektedir. Balcı, çalışmasında hukuki metinleri ve mahkeme kararlarını titizlikle inceleyerek, yasağın keyfî uygulamalara zemin hazırladığını ve eğitim hakkını engelleyen bir unsur haline geldiğini vurgulamaktadır.
Yazar, eserinde sadece hukuki tespitler yapmakla kalmamış, aynı zamanda mağduriyet yaşayan bireylerin yaşadığı zorlukları, çaresizlikleri ve toplumsal yansımalarını da ele almıştır. Bu yönüyle rapor, hukuki bir metin olmasının ötesinde, toplumsal bir vicdan muhasebesi niteliği taşımaktadır.
Sonuç olarak, Av. Muharrem Balcı'nın bu çalışması, başörtüsü meselesinin sadece bir kılık kıyafet tartışması olmadığını, temel hak ve özgürlükler açısından ciddi bir insan hakları sorunu olduğunu ortaya koymaktadır.
[1] Balcı, Muharrem. İnsanlığın Ortak Değeri Örtünme & Başörtüsü Yasağına Dair Hukuk Raporu. İstanbul: Umran Yayınları, 1998.
[2] Haliç Üniversitesi Kütüphanesi Kataloğu, İnsanlığın ortak değeri örtünme & başörtüsü yasağına dair hukuk raporu, 1998.
[3] Balcı, Muharrem. Üniversitelerde Disiplin Cezaları ve Hak Arama Yolları. İstanbul: Danışman Yayınları, 1999.
