Alemlerin Rabbi, Rahman ve Rahim olan Allah (c.c.)'a hamd olsun. Salatü selam alemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) ve tüm inananların üzerine olsun.
Urfa'da Nemrut ateşe attırdı. Fakat yanmadı.
Kur'ân-ı kerîm'de ismi bildirilen peygamberlerden, ülülazm adı verilen altı peygamberden biri olup, Keldânî kavmine gönderilmiştir. Peygamber efendimiz Muhammed aleyhisselâmdan sonra peygamberlerin ve insanların en üstünüdür. Allahü teâlâ ona Halîlim (dostum) buyurduğu için Halîlullah veya Halîlürrâhmân olarak bilinir. Babası mümin olan Târûh olup, annesi Emine'dir. İbrâhim aleyhisselâm, peygamber efendimizin dedelerindendir.
Bakara Suresi 124
وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
Ve iż'btele ibrâhîme rabbuhû bi kelimâtin fe e temmehunne, qâle innî câ'iluke lin-nâsi imâmâ, qâle ve min żürriyyetî, qâle lâ yenâlu 'ahdi'z-żâlimîn.
"Bir zamanlar Rabbi, İbrâhim'i bir takım kelimelerle imtihan etmiş, o da onları tamamen yerine getirmişti. (Allah): 'Ben seni insanlara imam (önder) yapacağım' buyurdu. (İbrâhim:) 'Soyumdan da (imamlar yap)' dedi. (Allah:) 'Ahdim (imamlık) zalimlere ulaşmaz' buyurdu."
Nisa Suresi 125
وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ۗ وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا
Ve men aḥsenu dînen mimmen esleme vechehu lillâhi ve huve muḥsinun vettebe'a millete ibrâhîme ḥanîfâ, vetteḫaże'llâhu ibrâhîme ḫalîlâ.
"Kendini iyilik yaparak Allah'a teslim eden ve Hanîf (hak din) olarak İbrâhim'in dinine uyan kimseden daha güzel dinli kim olabilir? Allah, İbrâhim'i dost edinmiştir."
İbrâhim'in Doğumu ve Gençliği
Keldâni memleketi olan Bâbil'in doğu tarafında ve Dicle ile Fırat nehirleri arasındaki bölgede doğdu. Yüz yetmiş beş yaşındayken Kudüs'te vefât etti. İbrâhim aleyhisselâma annesi Emîle veya Ûşâ hâmileyken, babası Târûh vefât etti. Annesi, amcası olan Âzer ile evlendi.
Âzer üvey babası ve amcası olup putperestti. Geçimini put yapıp satarak temin ederdi. Tefsir âlimleri, En'âm sûresinin Âzer'in ismi geçen 14. âyetini tefsir ederken, Âzer'in hazret-i İbrâhim'in amcası ve üvey babası olduğunu açıkça belirtmişlerdir. Zîrâ, Peygamberimizin baba ve dedeleri Âdem aleyhisselâmdan beri hep mümindi.
En'am Suresi 74
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً ۖ إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ
Ve iż qâle ibrâhîmu li ebîhi âzera e tetteḫiżu aṣnâmen âliheh, innî erâke ve qavmeke fî ḍalâlin mubîn.
"İbrâhim, babası Âzer'e: 'Putları ilâh mı ediniyorsun? Doğrusu ben, seni ve kavmini apaçık bir sapıklık içinde görüyorum.' demişti."
Peygamberlik Görevi ve Putları Kırması
Nûh aleyhisselâmdan çok sonra Bâbil'de hüküm süren, yıldızlara ve putlara tapan Keldâni kavminin o devirdeki kralı olan Nemrûd, insanları kendine ve putlara taptırıyordu. Bir gece gördüğü rüyâyı, müneccimler; "Doğacak bir erkek çocuğun yeni bir din getireceği ve onun saltanatını yıkacağı." şeklinde tâbir edince, Nemrûd yeni doğan erkek çocukların öldürülmelerini ve hâmile kadınların hapsedilmelerini emretti.
İbrâhim aleyhisselâm büyüyüp, mağaradan çıkınca, güneşe, aya, yıldızlara ve kâinâta bakarak bunları yaratanın eşi ve benzeri olmayan bir yaratıcının olduğunu anladı. Keldâni kavmine gelerek, taptıkları putların ve yıldızların ilâh olmadığını, anlayabilecekleri açık delillerle anlattı.
Genç yaşta iken Keldânî kavmine peygamber olarak gönderilen ve kendisine on sayfa (forma) kitap verilen İbrâhim aleyhisselâm, Allahü teâlânın emriyle büyük-küçük herkesi Allahü teâlâya îmân etmeye çağırdı. İnsanlara topluca ve açık bir tebliğde bulunmayı, putların mânâsız ve âcizliğini, onlara tapmanın sapıklık olduğunu gâyet açık bir şekilde göstermek istedi.
Enbiya Suresi 58
فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا كَبِيرًا لَّهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ
Fe ce'alehum cüżâzen illâ kebîran lehum le'allehum ileyhi yerci'ûn.
"Nihayet onları (putları) paramparça etti. Ancak belki ona başvururlar diye büyüklerini bıraktı."
Enbiya Suresi 63-65
قَالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَٰذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِن كَانُوا يَنطِقُونَ . فَرَجَعُوا إِلَىٰ أَنفُسِهِمْ فَقَالُوا إِنَّكُمْ أَنتُمُ الظَّالِمُونَ . ثُمَّ نُكِسُوا عَلَىٰ رُءُوسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَٰؤُلَاءِ يَنطِقُونَ
Qâle bel fe'alehu kebîruhum hâżâ fes'elûhum in kânû yenṭiqûn. Fe raci'û ilâ enfusihim fe qâlû innekum entumu'z-żâlimûn. Śumme nukisû 'alâ ruûsihim leqad 'alimte mâ hâulâi yenṭiqûn.
"İbrâhim: 'Belki onu şu büyükleri yapmıştır. Konuşabiliyorlarsa onlara sorun' dedi. Bunun üzerine kendi kendilerine dönüp: 'Gerçekten haksız olan sizsiniz' dediler. Sonra yine eski kafalarına döndüler: 'Andolsun sen bunların konuşmadığını bilirsin' dediler."
Enbiya Suresi 66-67
قَالَ أَفَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكُمْ شَيْئًا وَلَا يَضُرُّكُمْ . أُفٍّ لَّكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ ۖ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
Qâle e fe ta'budûne min dûni'llâhi mâ lâ yenfe'ukum şey'en ve lâ yaḍurrukum. Uffın lekum ve limâ ta'budûne min dûni'llâh, e fe lâ ta'qilûn.
"(İbrâhim:) 'O halde Allah'ı bırakıp da size hiçbir fayda ve zarar vermeyen şeylere mi tapıyorsunuz? Size de, Allah'tan başka taptıklarınıza da yazıklar olsun! Hâlâ akıllanmayacak mısınız?' dedi."
Ateşe Atılması ve Kurtuluşu
Nemrûd, İbrâhim aleyhisselâmı yanına getirmelerini emretti. İbrâhim aleyhisselâm Nemrûd'u Allahü teâlâya îmân etmeye dâvet etti. Nemrûd, bunu reddettiği gibi, İbrâhim aleyhisselâmın kendisine secde etmesini istedi. Secde etmeyince, hapsettirdi ve ateşte yakılmasını emretti.
Enbiya Suresi 68-69
قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانصُرُوا آلِهَتَكُمْ إِن كُنتُمْ فَاعِلِينَ . قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ
Qâlû ḥarriqûhu venṣurû âlihetekum in kuntum fâ'ilîn. Qulnâ yâ nâru kûnî berden ve selâmen 'alâ ibrâhîm.
"'Onu yakın ve ilâhlarınıza yardım edin, eğer bir şey yapacaksanız!' dediler. Biz: 'Ey ateş! İbrâhim'e karşı serin ve selâmet ol!' dedik."
Allahü teâlânın emriyle ateşin içi yemyeşil bir bahçe kesildi. Cebrâil aleyhisselâm da kendisine arkadaş oldu. Cennet'ten gömlek ve yaygı getirdi ve onu Cennet nîmetleri ile doyurdu. Ateşte yedi gün kaldığı rivâyet edilir. Ateş sönünce mûcizeyi gözleriyle görenlerden kardeşi Haran, amcasının kızı ve sonra hanımı olan hazret-i Sâre ve bâzı kimseler îmân ettiler.
Enbiya Suresi 70-71
وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ . وَنَجَّيْنَاهُ وَلُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ
Ve erâdû bihî keyden fe ce'alnâhume'l-aḫserîn. Ve necceynâhu ve lûṭan ile'l-arḍi'lletî bâraknâ fîhâ li'l-'âlemîn.
"Ona bir tuzak kurmak istediler, ama biz onları en çok hüsrana uğrayanlar kıldık. Onu ve Lût'u, âlemlere mübarek kıldığımız yere (Şam diyarına) kurtardık."
Hicret ve Evlatları
İbrâhim aleyhisselâm Allahü teâlânın emriyle Bâbil'den Harrân'a (Urfa'nın güneyinde bir yer) hicret etti. Bu yolculukta kardeşinin oğlu Lût aleyhisselâm, hanımı Sâre Hâtun ve diğer inananlar da bulundular. Harrân'da bir müddet kaldıktan sonra, Şam'a, oradan da Mısır'a gitmek üzere yola çıktı.
Hud Suresi 71-73
وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِن وَرَاءِ إِسْحَاقَ يَعْقُوبَ . قَالَتْ يَا وَيْلَتَىٰ أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهَٰذَا بَعْلِي شَيْخًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ . قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ ۖ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ ۚ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ
Vemra'etuhû qâimetun fe ḍaḥiket fe beşşernâhâ bi isḥâqa ve min verâi isḥâqa ya'qûb. Qâlet yâ veyletâ e elidu ve ene 'acûzun ve hâżâ ba'lî şeyḫâ, inne hâżâ le şey'un 'acîb. Qâlû e ta'cebîne min emri'llâh, raḥmetu'llâhi ve berakâtuhû 'aleykum ehle'l-beyt, innehu ḥamîdun mecîd.
"Sâre (perdenin arkasında) ayakta idi, güldü. Biz de ona İshak'ı, İshak'ın da arkasından Ya'kub'u müjdeledik. (Sâre:) 'Vay halime! Ben ihtiyar bir kadın, kocam da ihtiyar iken doğuracak mıyım? Bu gerçekten şaşılacak bir şey!' dedi. Onlar: 'Allah'ın işine mi şaşıyorsun? Ey ev halkı! Allah'ın rahmeti ve bereketi üzerinize olsun. Şüphesiz O, övülmeye layıktır, şanı yücedir.' dediler."
Saffat Suresi 100-107
رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ . فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ . فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَىٰ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَىٰ ۚ قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِي إِن شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ . فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ . وَنَادَيْنَاهُ أَن يَا إِبْرَاهِيمُ . قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا ۚ إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ . إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ . وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ
Rabbi heb lî mine'ṣ-ṣâliḥîn. Fe beşşernâhu bi ġulâmin ḥalîm. Fe lemmâ beleġa me'ahu's-sa'ye qâle yâ buneyye innî erâ fi'l-menâmi ennî eżbeḥuke fenżur mâżâ terâ, qâle yâ ebeti'f'al mâ tu'mer, se tecidunî in şâe'llâhu mine'ṣ-ṣâbirîn. Fe lemmâ eslemâ ve tellehu li'l-cebîn. Ve nâdeynâhu en yâ ibrâhîm. Qad ṣaddaqte'r-ru'yâ, innâ keżâlike neczi'l-muḥsinîn. İnne hâżâ le huve'l-belâ'u'l-mubîn. Ve fedeynâhu bi źibḥin 'aẓîm.
"(İbrâhim:) 'Rabbim! Bana sâlihlerden bir evlat ver!' dedi. Biz de ona yumuşak huylu bir oğlan (İsmâil) müjdeledik. (İsmâil), yürüyüp çalışacak çağa gelince (İbrâhim): 'Yavrucuğum! Rüyamda seni boğazladığımı görüyorum. Bak, ne dersin?' dedi. (İsmâil:) 'Babacığım! Sana emrolunanı yap. Beni, inşallah, sabredenlerden bulacaksın' dedi. Her ikisi de teslim olup, (İbrâhim) onu alnı üzerine yatırınca, (ona): 'Ey İbrâhim! Rüyayı gerçekleştirdin. Biz iyileri işte böyle mükafatlandırırız. Gerçekten bu, apaçık bir imtihandı.' diye seslendik. Ona büyük bir kurbanlık fidye verdik."
Kâbe'nin İnşası
İbrâhim aleyhisselâm bir kaç defa hazret-i Hacer'i ve oğlu İsmâil aleyhisselâmı ziyâret etti. Bir defâsında oğlu İsmâil ile birlikte Beytullah'ı (Kâbe-i muazzamayı) inşâ etti. Cennet yâkutlarından Hacer-ül-Esved adlı siyah taşı Cebrâil aleyhisselâmın bildirmesiyle alarak, Kâbe-i muazzamanın duvarına yerleştirdi. Kâbe duvarını örerken, şimdi Makâm-ı İbrâhim denilen taşın üzerine bastı.
Bakara Suresi 127
وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ ۖ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Ve iż yerfe'u ibrâhîmu'l-qavâ'ide mine'l-beyti ve ismâ'îl, rabbenâ teqabbel minnâ, inneke ente's-semî'u'l-'alîm.
"İbrâhim ve İsmâil, Kâbe'nin temellerini yükseltiyorlardı: 'Rabbimiz! Bunu bizden kabul buyur. Şüphesiz sen işitensin, bilensin.' dediler."
Bakara Suresi 128
رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
Rabbenâ vec'alnâ muslimeyni leke ve min żurriyyetinâ ummeten muslimeten leke ve erinâ menâsikenâ ve tub 'aleynâ, inneke ente't-tevvâbu'r-rahîm.
"'Rabbimiz! Bizi sana teslim olan iki kul yap. Soyumuzdan da sana teslim olan bir ümmet yap. Bize ibadet yollarımızı göster. Tövbemizi kabul et. Şüphesiz tövbeleri çok kabul eden ve çok merhamet eden ancak sensin.'"
Mucizeleri
İbrâhim Aleyhisselâm'ın Mucizeleri
- İbrâhim aleyhisselâmın mübârek vücûduna ateş tesir etmedi. Nemrûd onu ateşe attığında Allahü teâlâ; "Ey ateş! İbrâhim üzerine serin ve selâmet ol!" buyurunca ateş onu yakmadı.
- Cansız olan, parça parça edilmiş ve parçaları ayrı ayrı yerlere konmuş olan kuşlar (dört kuş), İbrâhim aleyhisselâmın çağırması üzere yeniden dirilmişlerdir.
- İbrâhim aleyhisselâmın mûcizesi ile taşlar kömür gibi yanmıştır. Rivâyete göre İbrâhim aleyhisselâm Şam tarafına hicret ettiğinde çayırlık, çimenlik bir yerde konaklamıştı. Orada yakacak hiçbir şey bulamayan, buldukları az bir şeyle ihtiyaçlarını karşılayamayan ahâli, durumlarını İbrâhim aleyhisselâma anlattı. İbrâhim aleyhisselâm taşları toplattı ve kömür gibi yaktı. Bu mûcizeyi gören pekçok kimse îmân etti.
- Bâzan yırtıcı ve yabânî hayvanlar İbrâhim aleyhisselâmla beraber giderler ve dile gelerek gâyet açık bir şekilde onunla konuşurlardı. Bir defâsında, hanımı hazret-i Hacer ve oğlu İsmâil'le görüşmek ve onları ziyâret etmek için Mekke'ye gitmişti. Şam'a geri dönüşünde birçok yabânî hayvan, İbrâhim aleyhisselâm ile berâber yürüyüp, onunla açıkça konuştular.
- İbrâhim aleyhisselâm duvarların ve dağların arkasını da görürdü. Bu mûcizesi Mısır'a gittiğinde zevcesi hazret-i Sâre'ye musallat olmak isteyen zamânın kralı Firavun, hazret-i Sâre'yi sarayına alınca, İbrâhim aleyhisselâm dışardan içeriyi seyretmiştir. Sarayın duvarları ona cam gibi olmuş ve gözünden perde kaldırılmıştır.
- İbrâhim aleyhisselâmın bastığı taşın üzerinden ağaç bitip yeşermiştir. Bu istek dîne dâvet ettiği bir beldenin ahâlisinden gelmiş, duâsı üzerine mûcizeyi göstermiştir.
- İbrâhim aleyhisselâmın oturduğu yerden güzel kokular yayılırdı. Ayrılsa bile, senelerce güzel kokusu oradan çıkmazdı. Hazret-i İsmâil de babasının evine gelip gittiğini, onun kokusundan anlamıştı.
Sonuç
İbrâhim aleyhisselâm ülülazm peygamberlerin ikincisi olup, Peygamber efendimiz Muhammed aleyhisselâmdan sonra bütün peygamberlerden ve resûllerden üstündür. İbrâhim aleyhisselâmdan sonra gelen bütün peygamberler onun neslindendir.
Allahü teâlâ hazret-i İbrâhim'i ilâhî sırlara vâkıf kıldı ve onu, ateşe atıldığında nefsiyle, oğlu hazret-i İsmâil'i Allah için kurban etmesini bildirip evlâdı ile malı ile imtihân etti. İbrâhim aleyhisselâm kendisine nâzil olan (indirilen) emir ve yasakları tamâmen halka bildirdi. Allah'tan başka şeylere tapmanın bâtıl (geçersiz) olduğunu çok açık bir şekilde anlattı. Şirke (Allah'a ortak koşma) yol açacak kapıların hepsini kapattı.
