Alemlerin Rabbi, Rahman ve Rahim olan Allah (c.c.)'a hamd olsun. Salatü selam alemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) ve tüm inananların üzerine olsun.
İslâm dininin iman esasları ilmihal kitaplarında âmentü terimiyle ifade edilir. Arapça âmene fiilinin birinci tekil şahsı olan âmentü, "inandım" demektir. Terim olarak, iman esaslarını kısa ve öz olarak ihtiva eden metni ifade etmek için kullanılır.
Âmentü
آمَنْتُ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَبِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى وَالْبَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ حَقٌّ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Âmentü billâhi ve melâiketihî ve kütübihî ve rusülihî ve'l-yevmi'l-âhiri ve bi'l-kaderi hayrihî ve şerrihî minallâhi teâlâ ve'l-ba`sü ba'de'l-mevti hakkun. Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne muhammeden abduhû ve rasûlüh.
"Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe, kadere, hayır ve şerrin Allah'tan olduğuna inandım. Öldükten sonra diriliş haktır. Allah'tan başka ilâh olmadığına, Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik ederim."
Âmentüde belirtilen esasların hepsi Kur'an'da çeşitli ifadelerle yer almıştır:
"...Asıl iyi olan kimse, Allah'a, âhiret gününe, meleklere, kitaba, peygamberlere inanan...dır" (el-Bakara 2/177).
Bakara Suresi 177
وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ
Ve lâkinne'l-birra men âmene billâhi ve'l-yevmi'l-âhiri ve'l-melâiketi ve'l-kitâbi ve'n-nebiyyîn.
"Asıl iyilik, Allah'a, âhiret gününe, meleklere, kitaba ve peygamberlere inanmaktır."
"Kim Allah'ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve âhiret gününü inkâr ederse, şüphesiz derin bir sapıklığa sapmıştır" (en-Nisâ 4/136).
Nisâ Suresi 136
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنزَلَ مِن قَبْلُ ۚ وَمَن يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا
Yâ eyyühellezîne âmenû âminû billâhi ve resûlihî ve'l-kitâbillezî nezzele alâ resûlihî ve'l-kitâbillezî enzele min kabl, ve men yekfür billâhi ve melâiketihî ve kütübihî ve rusülihî ve'l-yevmi'l-âhiri fe kad dalle dalâlen baîden.
"Ey iman edenler! Allah'a, peygamberine, peygamberine indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaplara iman edin. Kim Allah'ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve âhiret gününü inkâr ederse, derin bir sapıklığa düşmüştür."
Meâlindeki âyetlerde iman esasları Allah'a, meleklere, kitaplara, peygamberlere ve âhirete iman olmak üzere beş ilkede toplanmış, kader bunlar arasında zikredilmemiştir. Ancak bazı âyetlerde (er-Ra`d 13/8; el-Hicr 15/21; el-Furkan 25/2; el-Kamer 54/49) her şeyin Allah'ın takdirine bağlı bulunduğuna dair ifadelerden hareketle âlimler hayrı ve şerri ile birlikte kadere inanmayı bir iman esası olarak zikretmişlerdir.
Ra'd Suresi 8
اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنثَىٰ وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ ۖ وَكُلُّ شَيْءٍ عِندَهُ بِمِقْدَارٍ
Allâhu ya'lemü mâ tahmilü küllü ünsâ ve mâ teğîdu'l-erhâmu ve mâ tezdâd, ve küllü şey'in indehû bi mikdâr.
"Allah, her dişinin neye gebe kalacağını, rahimlerin neyi eksik, neyi fazla getireceğini bilir. O'nun katında her şey bir ölçü iledir."
Hicr Suresi 21
وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ
Ve in min şey'in illâ indenâ hazâinuhû ve mâ nünezziluhû illâ bi kaderin ma'lûm.
"Hiçbir şey yoktur ki hazineleri Bizim katımızda olmasın. Biz onu ancak belirlenmiş bir ölçü ile indiririz."
Kamer Suresi 49
إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ
İnnâ külle şey'in halaknâhu bi kader.
"Şüphesiz biz her şeyi bir kadere göre yarattık."
Furkan Suresi 2
وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا
Ve halaka külle şey'in fe kadderahû takdîrâ.
"Her şeyi yaratmış ve onu bir ölçüye göre takdir etmiştir."
Cibrîl hadisinin Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce rivayetleri de kader konusunu bir iman esası olarak zikreder. Kader konusunun iman esaslarını belirten âyetlerde yer almayışı, Allah'ın ilim, irade, kudret ve tekvîn sıfatlarının kapsamı içinde yer almasına bağlanmalıdır. Çünkü Allah'ın anılan sıfatlarına gereğince inanan, kadere de inanmış olmaktadır.
Cibrîl Hadisi
وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ
Ve tü'mine bi'l-kaderi hayrihî ve şerrih.
"Ve kadere, hayrına ve şerrine iman etmendir."
Kaynak: Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Mâce
Âmentüde yer alan esaslardan Allah'a iman ile kader ve kazâya iman konularında, vahiyle birlikte aklî-mantıkî açıklama ve ispatlar yapılabileceği, his ve tecrübeye dayalı bilgilerden yararlanılabileceği kabul edilmiş ise de, âhirete iman ve meleklere iman konularında bu mümkün görülmemiş, bu hususlarda sadece vahyin verdiği bilgilere güvenilebileceği belirtilmiştir.
Âmentü ve İman Esasları Hakkında Merak Edilenler
Âmentü nedir?
Âmentü, Arapça'da "inandım" anlamına gelir. İslâm dininin iman esaslarını kısa ve öz olarak ihtiva eden metnin adıdır. Âmentüde imanın altı esası toplanmıştır.
İmanın esasları nelerdir?
İmanın esasları altıdır: Allah'a iman, meleklere iman, kitaplara iman, peygamberlere iman, âhiret gününe iman, kadere (hayrın ve şerrin Allah'tan olduğuna) iman.
Âmentü'de kader niçin iman esasları arasında sayılmıştır?
Kur'an'da iman esasları beş olarak zikredilmiş, kader bunlar arasında yer almamıştır. Ancak bazı âyetlerde her şeyin Allah'ın takdirine bağlı olduğu belirtilmiş, Cibrîl hadisinde de kader iman esasları arasında sayılmıştır. Bu nedenle âlimler kadere inanmayı bir iman esası olarak kabul etmişlerdir.
Kaynakça:
Bakara 177, Nisâ 136, Ra'd 8, Hicr 21, Kamer 49, Furkan 2
Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Mâce
TDV İlmihal
