Alemlerin Rabbi, Rahman ve Rahim olan Allah (c.c.)'a hamd olsun. Salatü selam alemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) ve tüm inananların üzerine olsun.
İbrâhim aleyhisselâmdan sonra yaşamış, Mûsâ aleyhisselâmla görüşmüş, ledünni ilme sahip büyük bir zât.
Kehf Suresi 60-64
وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِفَتَاهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّىٰ أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُبًا . فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَيْنِهِمَا نَسِيَا حُوتَهُمَا فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا . فَلَمَّا جَاوَزَا قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِن سَفَرِنَا هَٰذَا نَصَبًا . قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ ۚ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا
Ve iz qâle mûsâ li fetâhu lâ ebrehu hattâ ebluğa mecme'a'l-bahreyni ev emdiye hukubâ. Fe lemmâ beleğâ mecme'a beynehimâ nesiyâ hûtehumâ fettehaze sebîlehû fi'l-bahri serebâ. Fe lemmâ câvezâ qâle li fetâhu âtinâ ğadâenâ leqad leqînâ min seferinâ hâzâ nasebâ. Qâle e raeyte iz eveyneâ ile's-sahrati fe innî nesîtu'l-hûte ve mâ ensânîhu ille'ş-şeytânu en eżkureh, vettehaze sebîlehû fi'l-bahri acebâ.
"Hani Mûsâ, genç adamına: 'İki denizin birleştiği yere kadar gideceğim, yahut uzun bir zaman yol alacağım.' demişti. İkisi iki denizin birleştiği yere varınca, balıklarını unuttular. Balık, denizde bir delik gibi yolunu tutup gitmişti. Yollarına devam ettiklerinde Mûsâ, genç adamına: 'Kuşluk yemeğimizi getir. Gerçekten bu yolculuğumuzdan yorgun düştük.' dedi. Genç adam: 'Gördün mü! Kayalığa sığındığımızda ben balığı unuttum. Onu hatırlamamı bana şeytandan başkası unutturmadı. Balık, denizde şaşılacak bir şekilde yolunu tutup gitmişti.' dedi."
Kehf Suresi 65-66
فَوَجَدَا عَبْدًا مِّنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا . قَالَ لَهُ مُوسَىٰ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَىٰ أَن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا
Fe vecedâ abden min ibâdinâ âteynâhü rahmeten min indinâ ve allemnâhü min ledunnâ ilmâ. Qâle lehû mûsâ hel ettebiuke alâ en tuallimeni mimmâ ullimte ruşdâ.
"Derken, kullarımızdan bir kul buldular ki, biz ona katımızdan bir rahmet vermiş ve ona tarafımızdan bir ilim öğretmiştik. Mûsâ ona: 'Sana öğretilen ilimden bana da öğretmen için sana tabi olabilir miyim?' dedi."
Hızır (a.s.), İbrâhim aleyhisselâmdan sonra yaşamış bir peygamber veya velidir. Avrupa ve Asya kıtalarına hâkim olan Zülkarneyn aleyhisselâmın askerinin kumandanı ve teyzesinin oğludur. İsminin Belkâ bin Melkan, künyesinin Ebü'l-Abbâs olduğu ve soyunun Nûh aleyhisselâmın Sâm isimli oğluna dayandığı bildirilmiştir. Bâzıları da Hızır aleyhisselâmın İsrâiloğullarından olduğunu söylemiştir.
Hızır İsminin Anlamı
Hızır lakabıyla meşhur olmasının sebebi, kuru bir yere oturup kalktığı zaman, oranın yeşerip yemyeşil olmasından dolayıdır. Sahih-i Buhâri'de bildirilen bir hadis-i şerifte peygamber efendimiz; "Hızır (aleyhisselâm), otsuz kuru bir yerde oturduğunda, o yer birdenbire yemyeşil olur, peşi sıra dalgalanırdı." buyurdu.
Hayatı: Hızır aleyhisselâm, Allahü teâlânın sevgili kullarındandı. Doğdu, büyüdü ve vefât etti. Ancak Allahü teâlâ onun rûhuna insan şeklinde görünmek ve kıyâmete kadar yardım isteyen Müslümanların imdâdına yetişmek, yardım etmek, konuşmak, ilim öğrenmek ve öğretmek özellikleri verdi. Bâzı âlimler "nebi" (peygamber), bâzı âlimler de "veli" dir dediler. Hızır aleyhisselâmda, yaşayan insanlarda görülen hâller bulunduğu için yaşıyor zannedilmektedir.
Ledünni İlim
Hızır aleyhisselâm, güzel ahlâk sahibi, cömert ve insanlara karşı çok şefkatliydi. Allahü teâlânın izni ile kerâmet ehli olup, kimyâ ilmini bildirdi. Hak teâlânın bildirmesiyle ledünni ilme sâhipti.
Kehf Suresi 67-77
قَالَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا . وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَىٰ مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا . قَالَ سَتَجِدُنِي إِن شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا . قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَن شَيْءٍ حَتَّىٰ أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا . فَانطَلَقَا حَتَّىٰ إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا ۖ قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا . قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا . قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا . فَانطَلَقَا حَتَّىٰ إِذَا لَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَّقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُّكْرًا . قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا . قَالَ إِن سَأَلْتُكَ عَن شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي ۖ قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّي عُذْرًا . فَانطَلَقَا حَتَّىٰ إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَن يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَن يَنقَضَّ فَأَقَامَهُ ۖ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا
Qâle inneke len testetîa ma'ıye sabrâ. Ve keyfe tasbiru alâ mâ lem tuhıt bihî hubrâ. Qâle setecidunî in şâe'llâhu sâbiran ve lâ a'sî leke emrâ. Qâle fe ini'tteb'atenî fe lâ tes'elnî an şey'in hattâ uhdise leke minhu zikrâ. Fentaleqâ hattâ izâ rekibâ fi's-sefîneti harakahâ, qâle eharaqtahâ li tuğriqa ehlehâ, leqad ci'te şey'en imrâ. Qâle e lem equl inneke len testetîa ma'ıye sabrâ. Qâle lâ tuâhıznî bimâ nesîtu ve lâ turhıqnî min emrî usrâ. Fentaleqâ hattâ izâ leqiyâ ğulâmen fe qateleh, qâle e qatelte nefsen zekiyyeten bi ğayri nefs, leqad ci'te şey'en nukrâ. Qâle e lem equl leke inneke len testetîa ma'ıye sabrâ. Qâle in seeltuke an şey'in ba'dehâ fe lâ tushıbnî, qad beleğte min ledunnî uzrâ. Fentaleqâ hattâ izâ eteyâ ehle qaryetini'stet'amâ ehlehâ fe ebev en yudayyifûhumâ fe vecedâ fîhâ cidâren yurîdu en yenqadde fe eqâmeh, qâle lev şi'te lettehazte aleyhi ecrâ.
"(Hızır) dedi ki: 'Doğrusu sen benimle beraber olmaya asla sabredemezsin. İç yüzünü kavrayamadığın şeye nasıl sabredersin?' (Mûsâ:) 'İnşallah beni sabırlı bulacaksın ve hiçbir işte sana karşı gelmeyeceğim.' dedi. (Hızır:) 'Eğer bana uyarsan, sana ondan bahsedinceye kadar hiçbir şey hakkında bana sorma.' dedi. Bunun üzerine yürüdüler. Nihayet bir gemiye bindiklerinde Hızır, gemiyi deldi. (Mûsâ:) 'Gemiyi, içindekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu çok kötü bir şey yaptın.' dedi. (Hızır:) 'Sen benimle asla sabredemezsin demedim mi?' dedi. (Mûsâ:) 'Unuttuğum şeyden dolayı beni muaheze etme ve işimde bana güçlük çıkarma.' dedi. Yine yürüdüler. Nihayet bir erkek çocuğa rastladıklarında Hızır onu hemen öldürdü. (Mûsâ:) 'Temiz bir canı, bir can karşılığı olmaksızın öldürdün ha! Gerçekten çok kötü bir şey yaptın.' dedi. (Hızır:) 'Sana benimle asla sabredemezsin demedim mi?' dedi. (Mûsâ:) 'Bundan sonra sana bir şey sorarsam artık benimle beraber olma. Doğrusu benim tarafımdan özre ulaştın.' dedi. Yine yürüdüler. Nihayet bir kasaba halkına varıp yemek istediler. Onlar da kendilerini misafir etmek istemediler. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular. Hızır onu doğrulttu. (Mûsâ:) 'İsteseydin elbette bunun için bir ücret alırdın.' dedi."
Hadis-i Şerifler
Peygamber efendimiz Eshâb-ı kirâm ile Tebük Harbindeyken ikindi namazını kıldıktan sonra iki beyit işittiler. Fakat şiiri söyleyeni göremediler. Resûlullah efendimiz; "Bu iki beytin söyleyicisi kardeşim Hızır'dır. Sizi övüyor." buyurdu.
Tasavvuftaki Yeri: Hızır aleyhisselâm bir çok zâtın tasavvufta yetişmesinde rehberlik etmiş, feyz vermiştir. Hızır aleyhisselâmın tasavvufta yetiştirdiği en meşhûr âlim ve velilerden biri Abdülhâlık Goncdüvâni hazretleridir.
Hızır aleyhisselâm, İlyâs aleyhisselâmla birlikte peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) vefâtında hâne-i saâdetlerine gelip Ehl-i beyt için sabır ve tavsiyesinde bulundu. Onların geldiklerini ve sabır tavsiye ettiklerini hazret-i Ebû Bekr, Ehl-i beyte bildirdi.
Sonuç
Hızır Aleyhisselâm, Allah'ın kendisine ledünni ilim verdiği, Mûsâ aleyhisselâmla buluşması Kur'ân-ı kerim'de anlatılan büyük bir zâttır. O, sabrın ve ilmin derinliklerinin sembolüdür. Rûhu, kıyâmete kadar darda kalan Müslümanlara yardım etmeye devam edecektir. Rabbimiz bizleri, onun gibi Allah'a teslim olmuş, sabırlı ve ilim sahibi kullarından eylesin. Amin.
